سر گذشت جالب نهنگها بعد از مرگ
>«اسميت» زيستشناس دريايي از دانشگاه هاوايي، از سال 1992 تاكنون چندين نهنگ مرده را به اعماق دريا فرستاده است. هر بار كه او نهنگ مردهاي را به اعماق درياها ميفرستد، بيشتر و بيشتر در مورد جانداران عجيب دريايي ميآموزد.
نهنگهاي مرده در اعماق درياها ميزبان عجيبترين موجودات دريايي هستند و بسياري از اين موجودات، دهها و يا صدها سال از لاشه اين جانوران تغذيه ميكنند. اسميت ميگويد: «بسياري از نهنگهاي مرده در دريچهها،به اعماق اقيانوسها فرستاده شدهاند. اين نواحي، بهترين نواحي زيستي در اعماق اقيانوسها هستند زماني طولاني،
وقتي «بروك بنت» از دانشگاه هاوايي با كشتي زيردريايي مشغول نقشهبرداري از سواحل و اعماق سواحل كاليفرنيا بود، با چيز عجيبي كه حدود 1240 متر بود، روبهرو شد. در نگاه اول، فكر كرد كه با لاشه يك كشتي غرق شده و يا اسكلت يك دايناسور روبهرو شده است. اما پس از بررسيهاي دقيق، متوجه شد چيزي كه در برابر اوست، اسكلت يك نهنگ مرده است سيندي وندوور زيستشناس دريايي از دانشگاه ويليام و ماري در ويرجينيا، ميگويد: «عجيب است. اين جنازه تاثر همگان را برانگيخته است. اين اسكلت، چنان در اعماق دريا قرار گرفته كه گويي متخصصان آن را در موزهاي در ديد همگان قرار دادهاند يك سال پس از كشف لاشه اين نهنگ، گروهي همراه «اسميت» براي مطالعه دقيقتر آن به دريا رفتند. به گفته آنها، اسكلت به نهنگ آبي 60 تني تعلق داشته و حدود چند سال در آنجا بوده است. <>به گفته اسميت استخوانهاي اين نهنگ، پر از زندگي بودند. اين گروه تحقيقاتي حدود 12000 حيوان از 43نوع مختلف را در اطراف اسكلت يافتند. به نظر ميرسيد همه آنها از آن لاشه تغذيه ميكردهاند. چيزي كه بسيار جالب بود، اين بود كه نوع زندگي موجودات اطراف اين اسكلت، شباهت خارقالعادهاي به موجودات كشف شده در دريچههاي درياها داشتند.
از آن زمان تاكنون، اسميت و ديگر زيستشناسان، لاشه هشت نهنگ ديگر را در اعماق دريا يافته و مورد مطالعه قرار دادهاند. با اين مطالعات آنها،اطلاعات زيادي در مورد لاشه نهنگها و موجودات اطرافشان يافتهاند بزرگترين دلايل طبيعي مرگ نهنگها، بيغذايي و مريضي است كه اغلب هنگام مهاجرت آنها روي ميدهد. نهنگهايي كه در اثر سوءتغذيه ميميرند، به سرعت به ته دريا ميروند. وقتي لاشه اين حيوانات به عمق هزارمتري ميرسد، بر اثر فشار آب در آن عمق و وجود گازهاي تجزيهاي ثابت ميمانند. >در مناطق كمغذاي اعماق دريا، يك نهنگ مرده، نعمت خدادادي بزرگي است كه تقريبا چهارهزار سال براي موجودات اطراف غذا اندوخته ميكند. وزن تقريبي يك نهنگ بزرگ، حدود 40تن است. حدود 90درصد اين 40تن، گوشت نرم است.
«اسميت» نهنگ طوسي 35تني را به اعماق خليج سانتاكروز فرستاد. يك سال و نيم طول كشيد تا اين لاشه تبديل به اسكلت كامل شد. «اسميت» تخمين زده است كه با اين سرعت، بيش از 11سال طول خواهد كشيد تا لاشه يك نهنگ آبي 160تني تبديل به اسكلت شود.
چيز خارقالعاده و عجيبي در مورد حيواناتي ترسناک كه روي لاشه يك نهنگ جشن ميگيرند، وجود دارد. همه آنها لاشخورهاي خوششانسي هستند كه هر موجود مردهاي را كه به اعماق دريا فرو ميرود، ميبلعند. اما چيزي كه در ادامه اين جشن رخ ميدهد، جالب است. :
>وقتي جشن لاشخورهاي بزرگ تمام ميشود و آنها لاشه را به حال خود باقي ميگذارند، گروه ديگري از موجودات جشن خود را آغاز ميكنند. آنها از پيههاي موجود در اطراف استخوانها شروع ميكنند، اما هدف اصلي آنها خود استخوانهاست. >وزن اسكلت يك نهنگ 20تن است. نهنگ، تنها پستانداري است كه حدود 60درصد چربي در استخوانهاي خود دارد. اسكلت بيپناه نهنگ مرده، به سرعت توسط مكندههاي چربي، از جمله كرمها، حلزونها، صدفها و صدفهاي چسبنده پوشيده ميشود.
تعداد اين جانداران در روي اسكلت نهنگ، از هر اجتماع ديگري، در هر گوشه دنيا بيشتر است. بيشتر اينگونه جانداران، فقط روي لاشههاي نهنگها ديده شدهاند و دانشمندان از آنها به عنوان متخصصان نهنگهاي مرده، ياد ميكنند
>عجيبترين اين جانداران، كرمهاي زامبي هستند. اين موجودات حدود پنج سانتيمتر هستند و تمام بدن آنها داراي ريشههايي است كه وارد استخوانهاي نهنگ ميشود و به استخوانها چنان فشاري وارد ميكند تا چربي آنها كاملا بيرون آيد. >
البته در اين كار، باكتريهاي همزيستي نيز به اين كرمها كمك ميكنند. دقيقا مانند كرمهاي دريچههاي آبيـحرارتي اقيانوسها، اين كرمها نيز روده ندارند.
«اسميت» درباره آنها ميگويد: «اين موجودات نمونهاي بارز از انقلاب در شناخت اين موجودات هستند. تاكنون هيچ دانشمندي اينگونه جانداران را در هيچ جاي دنيا نديدهاست.
مرحله دوم خوردن نهنگ مرده، بيشتر طول ميكشد. براي مثال، اين مرحله براي يك نهنگ طوسي 35 تني، حدود چهار سال است. اما اين مدت در مقايسه با دور بعدي بسيار ناچيز است. پس از اينكه باقي مانده لاشه نيز كمكم تحليل ميرود، گروه ديگري از موجودات كه معروف به عاشقان سولفيد هستند، وارد عمل ميشوند.
>اين گروه توسط باكتريهاي بيهوازي، كمكم به داخل استخوانها حمله ميكنند و آنها را از بين ميبرند و چربي داخل آنها را بيرون ميريزند. اسكلت يك نهنگ معمولي در اين مرحله، حدود 185 نوع جاندار را در خود پناه ميدهد. بيشتر اين جانداران را ميتوان در مناطقي از درياها كه سولفيد فراواني دارند، يافت.
>مرحله سوم بسيار طولاني است. اسكلت نهنگي كه در سال 1987 كشف شد، هنوز پس از 60 سال بسيار محكم است. اسميت تخمين زده است كه مدت زمان نابودي كامل استخوانهاي يك نهنگ بزرگ، حدود 100 سال است.
>او ميگويد: «استخوانهاي نهنگها بسيار بزرگ هستند. براي مثال، جمجمه يك نهنگ آبي رنگ، چهار متر طول و دو متر قطر دارد. اين استخوانها منابع غني چربي هستند. باكتريها به راحتي نميتوانند وارد آنها شوند. به همين دليل تخريب كامل آنها ممكن است دهها سال طول بكشد.
>ممكن است تعداد اين نهنگها زياد باشد. محققان در خليج مانتري در كاليفرنيا، هزاران دريچه سرد پيدا كردهاند، اما فقط چهار نهنگ مرده در اين نواحي ديده شدهاند. اما در دريچههاي يافت شده در خطالراس مركزي اقيانوس، تعداد لاشههاي يافت شده بيشتر بوده است.
<>«اسميت» و «امي باكوتيلور» از موسسه اقيانوسشناسي ماساچوست، معتقد است كه هر ساله حدود 69هزار نهنگ بزرگ ميميرند و بيشتر آنها به اعماق اقيانوسها فرو ميروند. آنها تخمينزدهاند كه در هر 12 كيلومتر، يك نهنگ يافت شده است و اين نشان ميدهد كه بيش از 850 هزار لاشه نهنگ در اعماق اقيانوسها وجود دارند.
<>بنابراين تخمين، تعداد لاشههاي موجود در اعماق دريا، از دريچههاي اقيانوسي كشف شده كه حدود 80هزار تا هستند، بيشتر است. تنوع نهنگها نيز با تنوع دريچهها تقريبا مشابه است، براي مثال، تاكنون حدود 407 نوع نهنگ شناخته شده است. <<>اين در حالي است كه تعداد دريچههاي كشف شده حدود 469 نوع است. اما هنوز هيچ لاشهاي در مناطق كشف نشده به داخل آب فرستاده نشدهاند. اسميت ميخواهد يكي از همين لاشهها را در منطقه ناشناختهاي در اعماق سواحل نيوزيلند به دريا بفرستد.
>او ميگويد: «من مطمئنم كه ما ميتوانيم انواع ديگري از جانداران را در اعماق درياها بيابيم. اقيانوسها بسيار بزرگ و وسيع هستند
نویسنده : سعید کاووسی نیا
سیاوش